Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Shariatda qarz olishni mutlaqo man qiladigan hukm yo‘q. Shuningdek, “falon miqdordan oshirma” degan aniq o‘lchov ham belgilab qo‘yilmagan. Modomki, bu borada aniq o‘lchov qo‘yilmagan ekan, biz ham o‘zimizcha o‘lchov qo‘ya olmaymiz.

Lekin shariatning umumiy ko‘rsatmasi shuki: qarz olgan odam albatta qarzini ado etishi shart.

Va’dasiga vafo qilishi kerak. Alloh taolo aytadi:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ

“Ey iymon keltirganlar! Ahdlaringizga vafo qilinglar.”

Agar inson “falon vaqtda qaytaraman” desa, o‘sha vaqtda qaytarishi kerak. Aks holda bu unda nifoq alomatlaridan bo‘ladi: yolg‘on gapiradi, va’da beradi-yu, va’dasida turmaydi.

Rasululloh ﷺ qarzdan ko‘p panoh so‘raganlar. Aisha bint Abu Bakr رضي الله عنها aytadilar:
“Ey Rasululloh, nega qarzdan bunchalik ko‘p panoh tilaysiz?”

Shunda Rasululloh ﷺ dedilar:
“Inson qarzdor bo‘lsa, gapiradi-yu yolg‘on gapiradi, va’da beradi-yu, va’dasini bajarmaydi.”

Shuning uchun u zot qarzdan panoh tilaganlar.

Hatto Rasululloh ﷺ qarzdor holda vafot etgan odamning janozasini ham darhol o‘qimaganlar. Avval: “Qarzi bormi?” deb so‘rardilar. Agar “ha” deyilsa, “Birodaringizning janozasini o‘zlaringiz o‘qinglar”, der edilar.

Bir kuni Abu Qatada al-Ansari رضي الله عنه:
“Ey Rasululloh, uning qarzini men zimamga olaman”, deganlaridan keyin u zot janozani o‘qiganlar.

Yana Ali ibn Abi Talib رضي الله عنه ham shunday qilganlar.

Bu shuni ko‘rsatadiki, qarz juda og‘ir masala.

Inson qarzdor holda vafot etsa, uning qarzi ado etilmaguncha u og‘ir holatda bo‘ladi. Hatto shahid bo‘lsa ham, qarzi to‘lanmaguncha uning masalasi to‘liq hal bo‘lmaydi.

Qarz insonni oxiratda ham to‘xtatib qo‘yadi. Sirot ko‘prigidan o‘tish uchun insonning zimmasida birovning haqqi qolmasligi kerak.

Bu dunyoda odamlar bilan “oldi-berdi” masalasi toza bo‘lishi lozim — ya’ni hech kimdan qarzi qolmasligi kerak.

Ba’zi odamlar o‘ylaydi: “Keyin beraman, bir yo‘lini qilaman.” Bu — oxiratni unutgan odamning holati. Oxiratni o‘ylagan inson esa ehtiyot bo‘ladi.

Ba’zi odamlar hech narsani o‘ylamasdan katta-katta qarzlarni bo‘yniga oladi. Agar shu holatda Allohga yo‘liqsa, bu qarzni albatta to‘laydi.

Lekin u yerda:

• pul yo‘q
• dollar yo‘q
• tilla yo‘q

U yerda faqat solih amallar bor.

Shunda inson o‘zining eng zarur paytidagi yaxshiliklarini boshqalarga berishga majbur bo‘ladi. Agar yaxshiliklari yetmasa, boshqalarning gunohlarini o‘z zimmasiga oladi.

Bu — juda og‘ir holat.

Bugun qarzni bermay yurib, qarz bilan vafot etgan odamni Alloh asrasin — u oxiratda albatta hisob beradi.

Bugun ham qarz sabab:

• ixtiloflar chiqyapti
• adovatlar paydo bo‘lyapti

Ba’zi odamlar qarz olishga o‘rganib qolgan:

• undan oladi
• bundan oladi
• birini olib boshqasiga yopadi

Keyin nima bo‘ladi?

Oxiratda Allohning huzuriga boradi.

Bu dunyoda ham qancha muammolar chiqadi.

Xulosa shuki:

Bu hammamiz uchun eslatma — o‘zimiz uchun ham, boshqalar uchun ham.

Oxiratni eslaylik.
Hisob-kitobni o‘ylaylik.

Hisobni o‘ylagan odam o‘z zimmasiga og‘ir qarzlarni olmaydi.

Vallohu a’lam.