Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

“Ilmga amal qilish farz” deganda, aslida Alloh subhanahu va taoloning buyrug‘iga amal qilish tushuniladi. Ya’ni farz — bu Alloh va Rasulining buyruqlarini bajarishdir.

Dinimizda ba’zi narsalar qat’iy buyurilgan:

• namoz o‘qish
• ro‘za tutish
• zakot berish

Bular farzdir.

Ba’zi narsalar sunnat:

• qilinsa savob
• qilinmasa gunoh emas

Ba’zi narsalar mustahab:

• qilinsa yaxshi
• qilinmasa yomon emas

Ba’zi ishlar harom:

• aroq ichish
• zino qilish
• o‘g‘rilik

Ba’zi ishlar makruh:

• odobga zid ishlar
• insonning o‘ziga yarashmaydigan xatti-harakatlar

Va ko‘p ishlar muboh:

• ovqat yeyish
• uxlash
• kundalik hayot ishlari

Har bir amalning hukmi shariatga qarab belgilanadi.

 Asosiy qoida

 Farz bo‘lishi uchun Alloh yoki Rasulining aniq buyrug‘i bo‘lishi kerak.

Shuning uchun hech bir inson (psixolog, murabbiy yoki boshqasi) biror narsani “farz” qilib qo‘ya olmaydi.

Masalan, yo‘l harakati qoidalari:

• ularni odamlar ishlab chiqqan
• lekin ularga amal qilmaslik boshqalarga zarar yetkazadi

➡ zarar yetkazish esa harom.

Shu sababli bu jihatdan u qoidalarga amal qilish vojib bo‘lib qoladi.

Yana misol:

Ikki odam savdo qilib kelishdi. Shartga amal qilish vojib bo‘ladi.

Nega?

“وَأَوْفُوا بِالْعُقُودِ”
 “Ahdlaringizga vafo qilinglar”

Bu Allohning buyrug‘i

 Shariat faqat ibodatlarga emas:

• savdo
• oila
• jamiyat
• hayotning barcha sohalariga hukm beradi

 Psixologiya va boshqa bilimlar

Psixologiya, biznes yoki shaxsiy rivojlanish ilmlari o‘zlari mustaqil “farz” bo‘lmaydi

Lekin:

• agar ular shariatga zid bo‘lmasa → joiz
• agar foydali bo‘lsa → mustahab yoki muboh
• agar zararli bo‘lsa → harom yoki makruh

Har narsaga “din ko‘zoynagi” bilan qarash kerak

Ya’ni:

• bu ish halolmi?
• harommi?
• foydalimi?
• zararli mi?

 Xulosa

“Ilmga amal qilish farz” deganda  shariat ilmi nazarda tutiladi.

Boshqa ilmlar shariat mezoni bilan baholanadi.

 Har bir amal farz, vojib, mustahab, muboh, makruh yoki harom bo‘ladi.

Vallohu a’lam.