Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Bu masala zamonaviy va ixtilofli masalalardan hisoblanadi. Ulamolar bu borada bir necha xil qarash bildirganlar:

1. Ba’zi ulamolar a’zoni ko‘chirib o‘tkazishni mutlaqo joiz emas deganlar.

2. Ba’zi fuqaholar esa uni hech qanday shartlarsiz joiz deganlar.

3. Ko‘pchilik ulamolar esa bu masalada tafsilot bilan hukm berganlar.

Biz amal qiladigan qarash — tafsilotli qarashdir.

Tafsilot shuki:

A’zoni ko‘chirib o‘tkazish faqat zaruriy ehtiyoj bo‘lsa, ya’ni undan boshqa iloji qolmagan holatda joiz bo‘ladi. Bundan tashqari, bir nechta muhim shartlar bor:

• A’zo olinadigan odamga bu ish halokat yoki jiddiy zarar keltirmasligi kerak.
  Masalan:

  • Buyrak — bitta buyragini berib yashash mumkin.

  • Jigar — uning bir qismi olinib, keyin yana tiklanishi tibbiyotda ma’lum.

• A’zo beruvchi shaxs o‘zi rozi bo‘lishi shart.

• Musulmon kishining a’zosi sotilmaydi. Chunki a’zoni sotish — insonning qadr-qimmatini pastga urish hisoblanadi.

Alloh taolo insonni ulug‘ qilganini aytadi:

۞ وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِىٓ ءَادَمَ

Odamni azizu mukarram qilib qo`ydik 

Isro surasi (17:70)

Shuning uchun ulamolar aytadilar: musulmon kishi a’zosini sotmasdan, balki Alloh uchun, savob umidida berishi mumkin. Bu tabarru’ (ehson tariqasida berish) hisoblanadi.

Yana shartlar:

• A’zo oluvchi shaxs haqiqiy zaruratda bo‘lishi,

• Bu ish ishonchli va mutaxassis shifokorlar tomonidan “foydasi bor” deb baholangan bo‘lishi kerak.

Bu hukmlar hamma a’zolarga tatbiq etilmaydi. Asosan:

• buyrak,

• jigar,

• ayrim hollarda ko‘z qorachig‘i kabi a’zolarga taalluqlidir.

Masalan, yurakni tirik odamdan olib ko‘chirib bo‘lmaydi.
Agar esa o‘limi aniq bo‘lgan, musulmon bo‘lmagan odam bo‘lsa va o‘zi yoki yaqinlari rozilik bildirsa, ba’zi ulamolar musulmonni saqlab qolish uchun buni joiz deganlar.

Ba’zi fuqaholar ko‘z qorachig‘ini ham, agar tibbiy jihatdan tasdiqlangan va rozilik bo‘lsa, ko‘zi ojiz odamga ko‘chirib berish mumkinligini aytganlar.

Qon quyish masalasi:

Bunga o‘xshash, lekin yengilroq masala — qon quyishdir. Bu ham bir kishidan olib, boshqasiga berishdir. Ulamolar buni ehtiyoj va zarurat sababli joiz deganlar. A’zo ko‘chirish ham shu qoidaga qiyos qilinadi, ammo shartlari yanada qat’iyroq.

Xulosa:
A’zoni ko‘chirib o‘tkazish:

• mutlaq joiz ham emas,

• mutlaq harom ham emas,
  balki zarurat, rozilik va zarar yetmaslik shartlari bilan joiz bo‘lishi mumkin.

Vallohu a‘lam.