Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Ha, bu sahih hadis bo‘lib, aniq rivoyat qilingan. Hadisda Rasululloh ﷺ shunday deganlar:

مَنْ رَأَى مِنْكُمْ مُنْكَرًا فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإِنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِكَ أَضْعَفُ الْإِيمَانِ

Ya’ni:
“Kim sizlardan biror munkarni ko‘rsa, uni qo‘li bilan o‘zgartirsin. Agar bunga qodir bo‘lmasa, tili bilan (inkor qilsin). Agar bunga ham qodir bo‘lmasa, qalbi bilan (inkor qilsin). Bu — iymonning eng zaif darajasidir.”

Hadisning ma’nosi va tushunilishi:

Bu hadis amr bil ma’ruf va nahi anil munkar (yaxshilikka buyurish va yomonlikdan qaytarish)ning bosqichlarini bayon qiladi.

Ma’nosi shuki: inson o‘z imkoniyati doirasida munkarni to‘xtatishga harakat qilishi kerak.

• Agar qo‘li bilan to‘xtatish imkoniyati bo‘lsa — masalan, bir kishini nojo‘ya ishga ketishdan ushlab qolish mumkin bo‘lsa — shunday qilinadi.

• Agar qo‘l bilan to‘xtatishning imkoni bo‘lmasa, unda til bilan nasihat qilinadi, ogohlantiriladi: “Buni qilma”, “Bu noto‘g‘ri”, deb aytiladi.

• Agar til bilan ham aytishning imkoni bo‘lmasa — masalan, zarar yetishidan qo‘rqilsa yoki imkon bo‘lmasa — unda qalb bilan norozi bo‘lish, ya’ni bu ishni yomon ko‘rish bilan kifoyalaniladi.

Bu bosqichlar shuni ko‘rsatadiki, mo‘min odam jamiyatda bo‘layotgan munkar ishlarga befarq bo‘lib qolmasligi kerak. Hech bo‘lmaganda qalbi bilan bunday ishlardan norozi bo‘lishi, imkon bo‘lsa esa tili yoki qo‘li bilan ularni to‘xtatishga harakat qilishi lozim.

Vallohu a‘lam.