Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Shariatda asl holat — uylanish. Rasululloh ﷺ aytganlar:

النِّكَاحُ مِنْ سُنَّتِي، فَمَنْ رَغِبَ عَنْ سُنَّتِي فَلَيْسَ مِنِّي

«Nikoh mening sunnatimdir. Kim mening sunnatimdan yuz o‘girsa, u mendan emas.»

Shuning uchun uylanishdan ataylab yuz o‘girish — sunnatdan yuz o‘girish bo‘ladi.
Ammo uylanmaslikning har doim ham sababi sunnatdan yuz o‘girish bo‘lavermaydi.

Masalan:

• uylanishga imkon bo‘lmasa,

• sharoit topilmasa,

• qamoqda bo‘lsa,

• kambag‘allik sababli hech kim qiz bermasa,

• yoki sog‘lig‘i sababli uylana olmasa,

bunday odam sunnatdan yuz o‘girgan hisoblanmaydi, balki qila olmagan bo‘ladi.

Imom Buxoriy masalasi

Imom Buxoriy rahimahulloh uylanmagan bo‘lsalar ham, bu sunnatdan yuz o‘girganlari uchun emas. U kishining hayotiga qaralsa:

• doim safarda bo‘lganlar,

• Makka–Madina, Kufa–Basra, Shom, Misr orasida tinimsiz yurganlar,

• kechayu kunduz ilm bilan mashg‘ul bo‘lganlar.

U kishi:
“Uylansam, ayolimga zulm qilib qo‘yaman” degan ehtiyot bilan uylanmaganlar.
Bundan tashqari, u kishining surriyasi (jo‘riyasi) bo‘lganligi ham rivoyat qilingan. Demak, ehtiyojini butunlay tark qilmagan.

Islom tarixida uylanmagan ulamolar ham bo‘lgan. Hatto bu haqda “Al-‘Ulamā’ al-‘Uzzāb” (Bo‘ydoq ulamolar) degan alohida kitob ham yozilgan. Ammo bu — istisno holatlar.

Asosiy namuna kim?

Biz uchun asosiy namuna Rasululloh ﷺdir.
U zotning:

• to‘qqiz nafar ayollari bo‘lgan,

• sahobalarning aksariyati uylangan,

• ba’zi ulamolar: “Birgina ayoli bo‘lgan sahobani ham bilmayman” deganlar.

Rasululloh ﷺ:

«Uylanishga rag‘batlantiringlar, chunki men Qiyomat kuni ummatimning ko‘pligi bilan faxrlanaman», deganlar.

Xulosa: uylanish hukmi holatga qarab o‘zgaradi

Uylanish:

• sunnat — asl holatda,

• vojib — agar odam haromga tushib ketish xavfi bo‘lsa,

• makruh — agar ayolga zulm qilish ehtimoli kuchli bo‘lsa,

• harom — agar uylansa, albatta ayolga zulm qilishi aniq bo‘lsa.

Shuning uchun har kim o‘z holatiga qarab hukm chiqaradi.
Buxoriy bo‘lish — boshqa, oddiy odam bo‘lish — boshqa.

Vallohu a’lam.