Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Buni aniq faqat Alloh biladi. Qaytadimi yoki qaytmaydimi – bu Alloh taologa bog‘liq. Alloh xohlasa, albatta, ularni qaytarishga qodir zot. Agar inson chin dildan tavba qilib, o‘zini isloh qilsa, qaytarilishi umid qilinadi.

Bu masalada ulamolar orasida ixtilof bor. Xususan, murtad bo‘lgan kishi tavba qilib yana islomga kirganida, ilgari qilgan amallari – masalan, haj ibodati – habata bo‘lib ketadimi yoki qaytadimi, degan masalada ikki xil qarash mavjud.

Ba’zi ulamolar: “Agar bir kishi murtad bo‘lib, so‘ng islomga qaytsa, ilgari qilgan haj amali bekor bo‘ladi va qaytadan haj qilishi lozim,” deganlar. Boshqa ulamolar esa: “Yo‘q, tavba qilgach, oldingi haj ibodatining savobi ham qaytadi,” deganlar. Ularning fikricha, “habata” faqat tavbasiz o‘lsa amal qiladi, ammo tavba qilsa – Alloh rahmati bilan amallari joyiga qaytadi.

Shu bois bu masalada qat’iy hukm emas, balki umid va Allohning rahmatiga bog‘liq. Agar tavbasi chin bo‘lsa, amallarni isloh qilsa va to‘g‘ri yo‘lda davom etsa – Allohning rahmati nihoyatda keng. U Zot avvalgi amallarga yana ajr berishga albatta qodirdir.

Vallāhu A‘lam.