Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Shahid deganda, aslida Allohning kalimasini oliy qilish yo‘lida o‘ldirilgan kishi tushuniladi. Bu holatda esa ular aynan shu niyat bilan chiqmagan, balki ko‘pchiligi majburiy ravishda olib ketilgan insonlar bo‘lgan.

Agar inson majburlab urushga olib ketilgan bo‘lsa va majburlab o‘ldirilgan bo‘lsa, bu holat majburlangan mo‘min hukmida bo‘ladi. Shuning uchun, agar niyati yaxshi bo‘lgan bo‘lsa, ularga shahid ajri bo‘lishidan umid qilinadi.

Bu masalada aniq hukm chiqarish qiyin. Bu ish Allohga havola qilinadi. Har bir inson o‘z niyatiga qarab ajr oladi.

Alloh taolo hech bir amal qiluvchining amalini zoye qilmaydi. Hatto zarra miqdoricha yaxshilik ham yo‘qolmaydi. Kimning niyati qanday bo‘lsa, o‘sha asosda mukofotini oladi.

Shuning uchun biz:

• ularning haqiga duo qilamiz
• Allohdan gunohlarini mag‘firat qilishini so‘raymiz
• Alloh ularni rahmatiga olishini tilaymiz

Shuningdek:

• ular nomidan sadaqa qilish
• haj yoki umra qilish
• savobli amallarni bag‘ishlash

— bular foydali ishlardir.

Vallohu a’lam.