Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Albatta, tasbehni ma’nosini bilib aytish afzal va asl maqsad ham shu. Ya’ni inson tasbeh aytayotganda nima deyotganini, nima qilayotganini anglab aytishi kerak.

Lekin faqat tilda: “Subhanalloh, Subhanalloh” yoki “Astag‘firulloh, Astag‘firulloh” deb aytsa ham, bu mutlaqo foydasiz bo‘lib qolmaydi. Chunki bunda baribir umumiy niyat bor. “Nima qilyapsiz?” desa, “Tasbeh aytyapman” deydi. Bu uning ixtiyori bilan qilayotgan amali. Demak, qalb g‘ofil bo‘lsa ham, tasbeh aytayotgan odam umumiy niyati sababli savob oladi. Kamroq bo‘lsa ham ajri bor.

Ammo qalb qo‘shilsa — bu komillik bo‘ladi, nur ustiga nur bo‘ladi. Asosiy zikr qalb bilan bo‘ladi. So‘ngra til unga qo‘shiladi, a’zolar unga qo‘shiladi. Ma’nosini tushunib 10 ta yoki 100 ta aytsa, bu 1000 ta g‘aflat bilan aytilgan zikrdan afzal.

Allohni zikr qilishda eng afzal narsa — ma’nosini tushunib qalb bilan yodga olish. Masalan, Allohning ismlari va sifatlari haqida darslar tinglash, rububiyat va uluhiyat ma’nolarini o‘rganish. Inson taniganini eslaydi. Haqiqiy eslash — Allohni tanish va uni sevish bilan bo‘ladi.

Buni bir misol bilan tushuntirish mumkin: bir inson boshqasini sevib qolsa, uni ko‘p eslaydi, nomini yozadi, hayolida o‘ylaydi, yuragi bilan band bo‘ladi. Aslida, mo‘min ham Allohni shunday sevishi va doimiy eslashi kerak. Shundagina zikr haqiqiy zikr bo‘ladi.

Shu bilan birga, faqat til bilan aytilgan zikrni ham butunlay foydasiz deb bo‘lmaydi. Chunki bu ham niyat bilan bo‘ladi, vaqtni bekorga ketkazmagan bo‘ladi. Lekin haqiqiy foyda va komil savob — qalb bilan zikr qilishda.

Vallohu a‘lam.