Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Bu masalada eng to‘g‘ri va xavfsiz yo‘l — oldindan aniq kelishib olishdir. Rasululloh ﷺ aytganlar:

«Musulmonlar o‘z shartlari ustidadirlar»
(ya’ni, halol shart bilan kelishilgan bo‘lsa, u shart kuchga ega).

Oldindan to‘lovning hukmi

Siz 1–3 kun vaqt sarflayapsiz, mehnat qilayapsiz, tajribangiz va mahoratingizni ishlatyapsiz.

Shuning uchun oldindan to‘lov olish joiz va to‘g‘ri. Ammo bu to‘lovning qanday holatda qaytarilishi yoki qaytarilmasligi oldindan ochiq aytilishi shart.

To‘g‘ri yo‘l qanday?

Mijoz bilan ish boshlashdan oldin shunday ochiq kelishuv bo‘lishi kerak:

1. Avval ish namunalaringizni ko‘rsating
   — oldingi logotiplar, dizaynlar, portfolio.

2. Aniq ayting:

   • “Mening ish uslubim mana shunday”

   • “Shu darajada va shu yo‘nalishda qilaman”

3. Oldindan to‘lov haqida shart qo‘ying:

   • “Agar ish yoqsa — qolgan to‘lov qilinadi”

   • “Agar ish yoqmasa — oldindan berilgan to‘lov qaytarilmaydi (yoki kelishilgan foizi qaytariladi)”

Agar bu shartga mijoz rozilik bildirsa, keyin ishni boshlasangiz:

• oldindan olingan pul halol bo‘ladi,

• hatto ish yoqmasa ham.

Nega bu adolatli?

Chunki:

• siz vaqt sarfladingiz,

• mehnat qildingiz,

• boshqa mijozlardan voz kechdingiz.

Bu holat taksiga o‘xshaydi:

• taksiga o‘tirgan zahoti hisoblagich ishlay boshlaydi,

• “fikrimdan qaytdim” desa ham, bosilgan masofa uchun haq to‘lanadi.

Bu — urf va adolat.

Urfdagi misollar

• Uy olishda beriladigan zalog / zakalat / kapora / arbon:

  • agar xaridor fikridan qaytsa — pul kuyadi,

  • agar sotuvchi fikridan qaytsa — pul qaytariladi.

Bu urf:

• aldashni oldini oladi,

• ikki tomonni ham himoya qiladi.

Zarar bermaslik qoidasi

Rasululloh ﷺ aytganlar:

لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ

«Zarar berish ham, zararga zarar bilan javob berish ham yo‘q»

Agar siz oldindan shart qo‘ymasangiz:

• siz zarar ko‘rib qolyapsiz.

Shariat esa:

• sizni ham, mijozni ham zarardan himoya qilishni xohlaydi.

Xulosa

• Oldindan to‘lov joiz va halol.

• Ammo shartlar oldindan aniq aytilishi shart.

• Agar mijoz:

  • ish yoqmasa ham oldindan to‘lov qaytarilmasligiga rozi bo‘lsa,

  • keyin da’vo qilsa — da’vosi asosli bo‘lmaydi.

• Eng to‘g‘ri yo‘l:

  • portfolio ko‘rsatish,

  • yozma yoki og‘zaki kelishuv,

  • keyin ishni boshlash.

Shunda:

• siz ham halol ishlaysiz,

• mijoz ham aldandim demaydi,

• muomala shariatga muvofiq bo‘ladi.

Vallohu a‘lam.