Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Asl qoida shuki, qabrni ko‘chirish joiz emas. Agar shar’iy zarurat bo‘lmasa, qabrni joyidan olib ko‘chirish noto‘g‘ri va gunoh bo‘ladi.

Agar Imom Buxoriyning qabrini shunchaki “yaxshi joyga olib ketish” maqsadida ko‘chirishganida, bu to‘g‘ri bo‘lmas edi. Chunki bunga zarurat yo‘q edi. Qabrni ko‘chirish keyinchalik turli bid’at va noto‘g‘ri amallarga ham sabab bo‘lishi mumkin edi.

Biroq fiqhda istisno holatlar bor. Ya’ni zarurat bo‘lsa, qabrni ko‘chirishga ruxsat beriladi. Masalan:

• tabiiy ofat sababli (suv bosishi, sel kelishi) qabr ochilib ketish xavfi bo‘lsa;

• yer egasi o‘z yeridan rozilik bermasa va mayit boshqa joyga ko‘chirilishi shart bo‘lsa;

• musulmon mayit kofirlar qabristoniga ko‘milgan bo‘lib qolsa — imkon bo‘lganda musulmonlar qabristoniga ko‘chiriladi.

Bunga tarixiy misol sifatida Uhud shahidlari keltiriladi: ayrim rivoyatlarda Hamza ibn Abdul-Muttalib (r.a.) va boshqa shahidlarning qabrlarini suv kelib zarar yetkazgani sababli balandroq joyga ko‘chirilgani zikr qilinadi. Bu holat zarurat tufayli bo‘lgan.

Xulosa qilib aytganda:

• zarurat bo‘lmasa — qabr ko‘chirilmaydi;

• shar’iy uzr bo‘lsa — ko‘chirish joiz bo‘ladi;

• Imom Buxoriyning qabrini ko‘chirish zarur bo‘lmagan, shuning uchun ko‘chirilmaganining o‘zi to‘g‘ri bo‘lgan.

Vallohu a‘lam.