Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Insonning qachon o‘lishini bilish faqat Alloh taoloning ilmidadir. Bu masala Qur’onda aniq bayon qilingan. Alloh taolo aytadi:

وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا ۖ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ
“Hech bir jon ertaga nima qilishini bilmaydi va hech bir jon qaysi yerda o‘lishini bilmaydi.”
(Luqmon surasi, 34-oyat)

Demak, bu masala g‘ayb ilmiga kiradi. G‘ayb ilmini esa faqat Alloh biladi. Kim g‘ayb ilmini bilaman deb da’vo qilsa, bu ochiq-oydin zalolatdir.

Hech kim qachon o‘lishini aniq ayta olmaydi. Hech kim ertaga nima bo‘lishini ham bilmaydi. Inson faqat shifokor sifatida tananing holatini, a’zolarning qanday ishlayotganini taxminiy tarzda aytishi mumkin. Ammo o‘limning qachon va qanday bo‘lishini aytish hech kimning qo‘lidan kelmaydi.

Masalan, inson sog‘lom yuribdi, ammo ertaga avariya bo‘lishi mumkin. Bir joydan yiqilib ketishi mumkin. Zilzila bo‘lib, minglab odamlar halok bo‘lishi mumkin. Yaqinda bo‘lgan zilzilalarda qancha odamlar halok bo‘ldi — buni oldindan kim bilardi?

Yoki inson nikohlangan, to‘y kechasi baxtli bo‘lishi kerak, ammo kutilmagan ofat bo‘lib ketishi mumkin. Urush bo‘lsa, kim o‘lishini, kim tirik qolishini hech kim aniq ayta olmaydi. Kasallik yoki virus tarqalsa ham, kim yashab qoladi, kim halok bo‘ladi — bu ham noma’lum.

Xullas, bu ish Allohning ishidir, g‘aybga taalluqlidir. Bunday narsalarni da’vo qilish ochiqdan-ochiq kufr hisoblanadi. Kimdir “inson o‘lim vaqtini aniq bilish mumkin” degan gapni haq deb tasdiqlasa, u g‘ayb ilmini bandaga nisbat bergan bo‘ladi va bu xavfli e’tiqoddir.

Ammo agar bu gaplarni johil odamlar bilmasdan aytayotgan bo‘lsa, ularga hukm chiqarilmaydi, balki tushuntiriladi, ta’lim beriladi, bu fikrning noto‘g‘riligi bayon qilinadi.

Vallohu a‘lam.