Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Ha, bu narsa hadisda dalil bilan kelgani uchun — qiyomatda bunday holat sodir bo‘lishini tasdiqlaymiz. Lekin bu “javobga tortish” degani emas. Bu — Allohning mukammal adolatini namoyon qilishidir.

Hadisdagi ma’nosi shuki:
Shoxi bor qo‘y dunyoda shoxi yo‘q qo‘yni urib ozor bergan bo‘lsa, qiyomat kuni Alloh adolat yuzasidan bu zulmni qoplaydi. Lekin:

• Bu hayvon gunoh qildi,

• mas’ul bo‘ldi,

• javobgar bo‘ldi,

— deb aytmaymiz. Chunki ular aqlsiz, ixtiyorsiz, mukallaf emas.

Demak, bu jarayon jazolash emas, balki zulmning alamini qoplash — adolatni to‘liq ko‘rsatishdir.

Aqlsiz bo‘lsa ham, hayvon bo‘lsa ham, kimga ozor bergan bo‘lsa — o‘sha ozorning o‘lchovi qaytariladi. Bu bilan Alloh taolo qiyomatdagi adolatning eng nozik tafsilotlargacha yetishini bandalarga ko‘rsatadi.

Shundan keyin Allohning adolati shu darajada mukammal ekanligini ko‘rgach, odamlar ham dunyoda ham, oxiratda ham Allohni hamd bilan yod etadilar. Hatto do‘zax ahlining o‘zi ham — adolatni ko‘rib turib — Allohga hamd aytadi.

Vallohu a‘lam.