Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Bu masala odamning tabiatiga qarab farq qiladi. Ba’zi odamlar samimiy bo‘ladi, yaxshilikni to‘g‘ri tushunadi, minnatni sezmaydi. Ba’zilar esa nozik tabiatli bo‘ladi — ozgina so‘z yoki harakatdan ham ranjib qoladi.

Shuning uchun har bir kishiga holatiga qarab muomala qilish kerak. Fiqhda bu “muqtazo al-hol” deyiladi — ya’ni holat taqozosiga qarab harakat qilish.

Bunda umumiy bir qoida yo‘q, ammo asosiy e’tibor quyidagilarga qaratiladi:

• Yaxshilik qilib, keyin minnat qilmaslik.

• Yuziga solmaslik.

• O‘sha insonni ranjitadigan so‘z yoki ishoralardan saqlanish.

Ba’zida yaxshilikni bevosita o‘zingiz emas, boshqalar orqali yetkazish yaxshiroq bo‘ladi — ayniqsa u odam bevosita olishdan hijolat bo‘lsa. Ba’zida esa aksincha, qo‘lingiz bilan berish iliqlik keltiradi.

Demak, hammasi odamning fe’l-atvoriga bog‘liq. Aql-farosatli inson bu narsani o‘zi anglaydi: kim bilan qanday muomala qilish kerakligini sezadi.

Muhimi — yaxshilikning savobi yo‘qolib ketmasin, deb, insonni ko‘nglini og‘ritadigan so‘z, ishora yoki xatti-harakatdan saqlanish lozim.

Vallohu a‘lam.