Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Shariatda ajrashish (taloq) aslida maqsad emas — aksincha, er-xotin o‘rtasida totuv yashashni davom ettirish maqsad qilingan. Ammo ajralish zarur bo‘lib qolsa, bu ham o‘z tartibiga amal qilgan holda amalga oshiriladi.

1. Yaxshi muomala qilish: Avvalo, er ayol bilan chiroyli yashashga harakat qilishi kerak.

2. Nasihat qilish: Muammo yuzaga kelsa, darrov ajrashishga shoshilmaslik, balki nasihat va maslahat yo‘li bilan muammoni hal qilish kerak.

3. Tarbiyaviy choralar: Agar nasihat yordam bermasa, tarbiyaviy maqsadda urish ruxsat etiladi. Ammo bu jarohat yetkazish yoki zo‘ravonlik emas — balki ramziy yoki engil urish (masalan, misvok bilan) kabi bo‘ladi.

4. Hakam tayinlash: Agar muammo davom etsa, har ikki tarafdan bir kishidan hakam tayinlanadi. Ular o‘rtani isloh qilishga harakat qilishadi. Agar bu ham foyda bermasa, ajralishga qaror qilinadi.

5. Taloq tartibi: Ajrashish sunnatga muvofiq quyidagicha amalga oshiriladi:

   • Ayol hayz holatida emas, poklik holatida bo‘lishi kerak.

   • U poklik davrida er bilan yaqinlik qilmagan bo‘lishi lozim.

   • Shunday paytda er birgina taloq beradi.

   • Ayol idda muddati (hayz ko‘radigan ayol uchun — uch hayz davri) davomida erining uyida yashaydi va er unga nafaqa beradi.

   • Bu davrda er o‘z qarorini o‘zgartirib, ayolini ruj’u (qaytarib olish) qilishi mumkin.

6. Agar idda tugasa va er ruj’u qilmasa, taloq kuchga kiradi va er-xotin ajralgan hisoblanadi.

Muhim eslatma:
Taloqni ayol hayz paytida berish yoki poklikda u bilan yaqinlik qilgach berish — bid’at taloq hisoblanadi. Jumhur (ko‘pchilik) ulamolar bu taloq gunoh bo‘lsa-da, tushadi deganlar. Boshqa ba’zi ulamolar esa bu holatda taloq o‘z kuchiga kirmaydi, deyishgan.

Shuningdek, Alloh taolo Qur’onda aytadi:

“فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ”
“Ayollarni (ajrashmoqchi bo‘lsangiz), idda boshlanishiga to‘g‘ri keltirib taloq qilinglar.”
(Surat at-Talaq: 1)

Demak, taloq berilgan paytdan idda boshlanishi kerak bo‘lsa, u holatda taloq sunnatga muvofiq bo‘ladi. Aks holda — masalan, ayol hayzda bo‘lsa — idda boshlanmaydi va bu taloq noto‘g‘ri hisoblanadi.

Xulosa:
Sunnatga muvofiq taloq — ayol poklik holatida bo‘lib, yaqinlik qilinmagan bo‘lsa, bitta taloq berish va idda davrida qaytish imkonini ochiq qoldirishdir. Ajrashish darhol emas, balki bosqichma-bosqich, isloh yo‘llari tugagach amalga oshiriladi.

Vallohu a‘lam.