Bismillah,
Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.
Bu narsa o‘sha qunduz hayvonining o‘zi halolmi yoki harommi – shunga bog‘liq. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlarki:
“Rasululloh ﷺ yirtqich tishli hayvonlarning barchasini (go‘shtini) yeyishni man qildilar.”
Endi hozir shu qunduz ham haromlikka kiradimi yo‘qmi – ana shuni ko‘ramiz. Ba’zi fuqaholar aytadiki: “Yo‘q, bu yirtqich hayvon emas”. Chunki harom bo‘lishi uchun faqat tishi emas, balki yirtqichlik sifati ham bo‘lishi kerak, deyishadi.
Lekin ba’zi fuqaholar, xususan, Imom Abu Hanifa rohimahulloh bu hayvonni yirtqich deb hisoblab, harom deganlar. Demak, ehtiyot tarafidan, qunduz, endatra, norika kabi hayvonlarning go‘shti va yog‘ini ishlatmaslik kerak deb hisoblaymiz. Chunki bular sichqon yoki yumronqoziqqa o‘xshagan, tishli yovvoyi hayvonlardir.
Endi masala: agar bu hayvon haqiqatan haromga kiradigan bo‘lsa va shunga qaramay, uning yog‘ini ichish haqida so‘z ketayotgan bo‘lsa – bu davolanish uchun haromdan foydalanish masalasiga kiradi.
Fuqaholarning bu haqda tafsilotli bayonlari bor. Ular aytishgan:
-
Harom dori vositasi ishlatilishi uchun undan boshqa halol biror iloj bo‘lmasligi kerak.
-
Shifobaxshligi aniq bo‘lishi, ya’ni tajribada isbot bo‘lishi kerak.
Masalan, narkoz berib operatsiya qilishni olaylik. Narkoz – aqlni yo‘qotadi, bu harom. Lekin boshqa yo‘l yo‘q bo‘lsa, inson chiday olmasa, o‘lishi mumkin bo‘lsa – shunda ruxsat bo‘ladi.
Bu birinchidan.
Ikkinchidan, o‘sha narsa shifo ekani aniq bo‘lishi kerak. Ya’ni shifokorlar tajribada ko‘rib, aniqlab, “shu dori foyda beradi, boshqa yo‘li yo‘q” desa bo‘ladi. Agar boshqa yo‘llari bo‘lib turib, odam baribir harom vositani ishlatsa – bu joiz bo‘lmaydi.
Masalan, qunduz yog‘ini olib, “yutalga davo” deb ichadigan odam bo‘lsa, holbuki yutalga boshqa qancha halol davo usullari bor – u holda harom bilan davolanish joiz bo‘lmaydi.
Xullas, hozirgi kunda qunduz yog‘ini ichayotgan odamlar: “Qandaydir foydasi bor”, “yutalga davo” deyishadi. Boshqa halol vositalar bor holatda esa bu yog‘dan foydalanish zaruratga kirmaydi.
Shuning uchun, agar bu yog‘dan davolanish shartlariga to‘g‘ri kelmasa, uni ichish joiz bo‘lmaydi deb hisoblaymiz.
Vallāhu a‘lam.
