Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.

Birinchidan, Allohning qilgan ishi haqida: “Nega bunday qildi?” deb so’ralmaydi. Alloh nimani qanday qilishni eng yaxshi biluvchi — Al-‘Alīm, va hikmat bilan qiluvchi — Al-Hakīm zotdir. Ba’zida Uning hikmatini anglaymiz, ba’zida esa anglay olmaymiz, ammo har bir ishi hikmatsiz emas.

Alloh Odamga ilm berib, farishtalardan ustunligini namoyon qilishni istadi. Bu orqali Alloh taoloning hikmati, adolati va ilm bilan fazilatni ajratishini anglaymiz. Farishtalar “Innaka anta Al-‘Alīm Al-Hakīm” — “Albatta, Sen Bilguvchi va Hikmat Egasisan” deb tasdiqlashdi.

Bu holat orqali Alloh Odamni farishtalardan ustun qilganligini ko’rsatdi. Shu orqali inson zotining ilmga, tafakkurga va bilishga layoqatli ekanligi ayon bo‘ldi. Bu, insonning fazilatini, mas’uliyatini va maqomini ko‘rsatadi.

Qolaversa, bu holat Allohning tanlovi ekanligini bildiradi. Masalan:

• Nega faqat Muhammad ﷺ Payg‘ambar bo‘ldi?
• Nega faqat Ramazon oyi ro‘za uchun tanlandi?
• Nega faqat Juma kuni aziz qilindi?
• Nega faqat Makka shahri muqaddas deb tanlandi?

Bularning hammasi Allohning irodasi bilan. U qanday xohlasa, shunday qiladi. Bandalar esa itoat etadi. Allohning ishiga aql yetmay qolgan taqdirda ham inkor qilinmaydi.

Xulosa: Alloh Odamga nomlarni o‘rgatdi, chunki Uning irodasi, ilmi va hikmati shunday taqazo qilgan. Alloh har narsani o‘z joyiga qo‘yuvchi — Al-Hakīm zotdir.

Vallohu a‘lam.