Bismillah,

Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin

Ha, shahidlikka sabab bo‘ladigan bir qancha holatlar haqida sahih hadislar kelgan.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlar:

الشُّهَدَاءُ خَمْسَةٌ: الْمَطْعُونُ، وَالْمَبْطُونُ، وَالْغَرِقُ، وَصَاحِبُ الْهَدْمِ، وَالشَّهِيدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ.

«Shahidlar besh toifadir: vabodan, qorin kasalligidan, suvga cho‘kib, bino bosib qolib vafot etganlar va Alloh yo‘lida shahid bo‘lgan kishi».

(Buxoriy, 2829; Muslim, 1914)

Boshqa hadislarda yong‘inda vafot etganlar, zotul-janb kasalligidan o‘lganlar va homiladorlik yoki tug‘ruq sababli vafot etgan ayollar ham zikr qilingan.

Hadisda:

وَالْمَرْأَةُ تَمُوتُ بِجُمْعٍ شَهِيدَةٌ

«Jum’ holatida vafot etgan ayol shahidadir», deyilgan.

(Abu Dovud, 3111)

Ulamolarning ko‘pchiligi bu iborani homiladorlik yoki tug‘ruq sababli vafot etgan ayol deb sharhlaganlar. Ayrim sharhlovchilar esa turmushga chiqmasdan, bokira holatida vafot etgan ayolni ham shu jumlaga kiritganlar. Biroq birinchi talqin kuchliroqdir.

Shahidlik uch turga bo‘linadi

1. Dunyo va oxirat shahidi. Allohning kalimasini oliy qilish uchun ixlos bilan jang qilib halok bo‘lgan musulmon. Masalan, Uhud shahidlari.

2. Dunyoda shahid, oxiratda shahid emas. Tashqi ko‘rinishidan Alloh yo‘lida halok bo‘lgan, ammo asl niyati riyo yoki shuhrat bo‘lgan kishi.

3. Oxirat shahidi. Vabo, qorin kasalligi, suvga cho‘kish, bino bosib qolishi, yong‘in yoki tug‘ruq kabi sabablardan vafot etgan musulmon. Bunday kishilar odatdagidek yuviladi, kafanlanadi va janozasi o‘qiladi, ammo oxiratda ularga shahidlik ajri berilishi va’da qilingan.

Shahidlikning shartlari

Albatta, shahidlik ajriga erishish uchun inson musulmon, tavhid va iymon ahli bo‘lishi kerak.

Shuningdek, o‘limga sabab bo‘lgan holat ham e’tiborga olinadi. Masalan, o‘g‘irlik yoki qaroqchilik paytida halok bo‘lgan kishini faqat suvga cho‘kkani yoki balandlikdan yiqilgani uchun shahid deb qat’iy aytib bo‘lmaydi.

Lekin insonning ilgari gunoh qilgani uning shahidlik ajridan albatta mahrum bo‘lishini anglatmaydi.

Bandalarning haqlari ham muhim. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam:

يُغْفَرُ لِلشَّهِيدِ كُلُّ ذَنْبٍ إِلَّا الدَّيْنَ.

«Shahidning barcha gunohlari kechiriladi, qarz bundan mustasno», deganlar.

(Muslim, 1886)

Shahidlikni Allohdan so‘rash

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam aytganlar:

مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ بِصِدْقٍ، بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ، وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ.

«Kim Allohdan sidqidildan shahidlikni so‘rasa, hatto to‘shagida vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar maqomiga yetkazadi».

(Muslim, 1909)

Xulosa: Shahidlik Allohning ulug‘ fazlidir. Uning asosiy sharti iymon va tavhiddir. Musulmon kishi ixlos bilan shahidlikni so‘rashi, gunohlardan saqlanishi va bandalarning haqlarini ado etishga harakat qilishi kerak.

Vallohu a’lam.