Bismillah,
Alloh taologa hamdlar, undan keyin payg‘ambar kelmaydigan oxirgi payg‘ambar, uning oilasi, sahobalari va qiyomatgacha ularga yaxshilik bilan ergashganlarga salovot va salomlar bo’lsin.
Agar nikoh vaqtida aniq shart qo‘yilgan bo‘lsa va er bunga rozilik bildirgan bo‘lsa, ayol o‘sha shart bajarilishini talab qilishga to‘liq haqli.
Ayol shunday deyishga haqli:
“Biz nikohni mana shu shart bilan tuzganmiz. Agar bu shart bajarilmasa, men nikohni davom ettirmayman.”
Bu holatda ayol:
- xohlasa, nikohni davom ettiradi;
- xohlasa, shart bajarilmagani sababli nikohni bekor qilishni talab qiladi.
Bu — ayolning shar’iy haqqi.
Nikoh qanday buziladi?
Bu masalada ulamolar o‘rtasida ikki mashhur qarash bor:
1. Ko‘pchilik ulamolar fikri
Nikohni qozi (shar’iy sud) buzadi. Chunki nikoh ham rasmiy bog‘langan ahd bo‘lib, uning buzilishi ham tartib bilan bo‘lishi lozim.
2. Ba’zi ulamolar (jumladan Imom Ahmad mazhabida)
Agar:
- shart aniq bo‘lgan bo‘lsa,
- shart buzilgan bo‘lsa,
- shar’iy qozi yoki ishonchli sud tizimi mavjud bo‘lmasa,
u holda ayol shart bajarilmagani sababli nikohdan chiqishga haqli bo‘ladi.
Hozirgi zamonda shar’iy qozilar deyarli yo‘q joylarda, ishonchli ahli-ilmga murojaat qilish tavsiya etiladi.
Agar ahli-ilm:
“Ha, nikoh sharti buzilgan”
deb hukm qilsa, ayol:
“Men bu nikohni davom ettirmayman”
deyishi bilan nikoh bekor bo‘ladi.
Bu yerda:
- erning “taloq berdim” deyishi shart emas,
- xul‘u qilishga ham ehtiyoj yo‘q.
Sababi: nikoh o‘zi shartga bog‘langan edi.
Rasululloh ﷺ dan dalil
Rasululloh ﷺ aytganlar:
«أَحَقُّ الشُّرُوطِ أَنْ يُوفَى بِهَا مَا اسْتَحْلَلْتُمْ بِهِ الْفُرُوجَ»
Ma’nosi:
“Eng haqli ado qilinishi lozim bo‘lgan shartlar — ayollarni nikoh bilan halol qilganingizdagi shartlardir.”
Ya’ni:
- nikohda berilgan va’dalar,
- yashash, uy, sharoitga oid shartlar
majburiy hisoblanadi.
Misol (ikkinchi holat)
Agar ayol nikohda:
“Ustimga boshqa xotin olmaysiz”
deb shart qo‘ygan bo‘lsa va er rozi bo‘lib nikoh qilgan bo‘lsa,
keyinroq ustiga xotin olsa — ayol nikohni bekor qilishga haqli.
Agar ayol:
“Mayli, rozi bo‘ldim”
desa, o‘sha paytdan boshlab ixtiyoridan voz kechgan bo‘ladi.
Muhim qoidalar
- Nikoh — o‘yin emas
- Ayol Allohning kalomi bilan halol qilinadi
- Nikoh — مِيثَاقٌ غَلِيظٌ (qattiq ahd)
Alloh taolo aytadi:
وَأَخَذْنَ مِنْكُمْ مِيثَاقًا غَلِيظًا
“Ayollar sizlardan mustahkam ahd-paymon olganlar.”
Shuning uchun:
- shartni qo‘yib, keyin buzish — xiyonat,
- “xo‘p” deb nikoh qilib, keyin bilganini qilish — islomga zid.
Ayollarga nasihat
Shart buzilgan bo‘lsa ham:
- shoshilmang,
- maslahat qiling,
- foyda va zararni o‘lchang.
Chunki nikohni buzish — katta qaror.
Ammo shart buzilgan bo‘lsa, ayolning ketishga haqqi bor.
Vallohu A’lam
